Safra Kesesi Taşı ve Kapalı (Laparoskopik) Ameliyatı

Safra kesesi taşı nedir, neden oluşur?

Safra kesesi, karaciğerin hemen altında yer alan, armut biçiminde küçük bir organdır. Görevi karaciğerde üretilen safrayı depolamak ve özellikle yağlı bir öğünden sonra kasılarak bu safrayı ince bağırsağa boşaltmaktır. Safranın içeriğindeki kolesterol, safra tuzları ve bilirubin dengesi bozulduğunda kese içinde kum tanesi kadar küçük ya da çok daha iri taşlar oluşabilir. İleri yaş, kadın cinsiyeti, gebelikler, fazla kilo, çok hızlı kilo kaybı ve ailede taş öyküsü bilinen risk etkenleri arasındadır.

Taşların önemli bir bölümü hiçbir şikâyete yol açmaz ve başka bir nedenle yapılan ultrasonografide tesadüfen görülür. Şikâyet oluşturduğunda ise en tipik tablo safra koliğidir: çoğunlukla yağlı bir yemekten sonra başlayan, karnın sağ üst bölgesinde ya da kaşık kemiğinin altında hissedilen, sırta ve sağ omuza vurabilen, bulantı ve kusmanın eşlik edebildiği ağrı. Şişkinlik, hazımsızlık ve yağlı yiyeceklere karşı tahammülsüzlük de sık dile getirilen yakınmalardır. Reflü, gastrit ve bağırsak hastalıkları da benzer belirtiler verebildiği için, şikâyetlerin gerçekten safra kesesinden kaynaklandığının gösterilmesi değerlendirmenin bir parçasıdır.

• Yağlı yemek sonrası tekrarlayan sağ üst karın ağrısı
• Ateşle birlikte olan, saatlerce geçmeyen karın ağrısı
• Gözlerde ve ciltte sararma, koyu renkli idrar, açık renkli dışkı
• Israrlı bulantı, kusma ve iştahsızlık

Her safra kesesi taşı ameliyat edilir mi?

Hayır. Karar, taşın varlığından çok taşın yol açtığı soruna göre verilir. Hiçbir belirti vermeyen, başka bir tetkik sırasında tesadüfen bulunan sessiz taşlarda çoğu zaman izlem uygun bir seçenektir. Bu durumda hastaya hangi belirtiler ortaya çıkarsa hekime başvurması gerektiği anlatılır ve gerektiğinde belirli aralıklarla kontrol önerilir.

Buna karşılık taşın belirti vermeye başlaması genellikle tabloyu değiştirir; ağrı atakları çoğu hastada tekrarlama eğilimindedir ve zamanla iltihap gibi sorunlara zemin hazırlayabilir. Tekrarlayan safra koliği atakları, safra kesesi iltihabı (kolesistit), taşın ana safra kanalına düşmesiyle gelişen sarılık ve safra taşına bağlı pankreatit, cerrahi tedavinin konuşulduğu başlıca durumlardır. Belirti olmasa bile bazı özel durumlarda ameliyat önerilebilir.

İzmir Cerrahi Merkezi'nde bu değerlendirme her hasta için ayrı ayrı yapılır; yaş, eşlik eden hastalıklar, şikâyetlerin sıklığı ve görüntüleme bulguları birlikte ele alınır. Ameliyat kararı ancak muayene, kan tetkikleri ve uygun görüntüleme sonrasında, hastayla birlikte verilebilecek kişisel bir karardır.

• Tekrarlayan safra koliği atakları
• Geçirilmiş ya da süregelen safra kesesi iltihabı
• Taşın safra yollarına düşmesi ve buna bağlı sarılık
• Safra taşına bağlı pankreatit öyküsü
• Kese duvarının kireçlenmesi (porselen kese) veya belirli özellikteki kese polipleri

Tanı ve ameliyat öncesi değerlendirme

Safra kesesi taşının tanısında ilk basamak karın ultrasonografisidir; taşları, kese duvarının kalınlığını ve safra yollarının genişliğini güvenilir biçimde gösterir. Buna karaciğer fonksiyon testlerini ve gerektiğinde pankreas enzimlerini içeren kan tetkikleri eklenir. Ana safra kanalında taş şüphesi varsa MR kolanjiyografi (MRCP) veya endoskopik ultrason gibi ileri incelemeler istenebilir; kanalda taş saptanırsa kesenin alınmasından önce endoskopik olarak temizlenmesi gerekebilir.

Ameliyat kararı verildiğinde anestezi değerlendirmesi yapılır. Kalp, akciğer ve şeker hastalığı gibi eşlik eden durumlar, düzenli kullanılan ilaçlar ve özellikle kan sulandırıcılar önceden konuşulur; bu ilaçların kesilip kesilmeyeceğine hekiminiz karar verir. Ameliyat öncesinde belirtilen süre boyunca aç kalmanız istenir. Sigarayı bırakmak ya da en azından ara vermek, iyileşme sürecine olumlu katkı sağlar.

Kapalı (laparoskopik) kolesistektomi nasıl yapılır?

Ameliyat genel anestezi altında yapılır. Karın boşluğu karbondioksit gazıyla şişirilerek çalışma alanı oluşturulur ve genellikle üç ya da dört küçük kesiden kamera ile ince cerrahi aletler yerleştirilir. Safra kesesi, bağlantılı olduğu safra kanalı ve damarından dikkatle ayrılır; bu yapılar kliplenerek kapatılır ve kese kesilerden biri aracılığıyla dışarı alınır. Amaç yalnızca taşları değil, taş üretmeye devam eden keseyi çıkarmaktır; bu nedenle standart tedavi kesenin tamamının alınmasıdır.

Gerektiğinde ameliyat sırasında safra yollarının görüntülenmesi yapılabilir. İltihabın ileri olduğu, yoğun yapışıklık bulunan ya da anatominin güvenle ayırt edilemediği durumlarda cerrahi ekip açık ameliyata geçmeyi tercih edebilir. Bu bir başarısızlık değil, hasta güvenliğini önceleyen bir karardır ve olasılığı ameliyat öncesinde hastayla paylaşılır. İşlem genellikle bir saat civarında sürer; ancak süre iltihabın derecesine ve hastanın anatomisine göre değişir.

Her cerrahi girişimde olduğu gibi bu ameliyatın da kanama, yara yeri sorunları ve safra yolu yaralanması gibi riskleri vardır. Bu riskler, belirti veren taşların tedavi edilmemesinin taşıdığı risklerle birlikte değerlendirilerek ameliyat öncesi görüşmede ayrıntılı biçimde anlatılır.

İyileşme ve günlük yaşama dönüş

Sorunsuz seyreden kapalı ameliyatlardan sonra hastalar çoğunlukla aynı gün ayağa kalkar ve sıvı almaya başlar; taburculuk genellikle aynı gün akşamı ya da ertesi gündür. Ancak bu süre iltihabın derecesine, eşlik eden hastalıklara ve hastanın genel durumuna göre hastadan hastaya değişir.

İlk günlerde kesi yerlerinde ağrı ve ameliyatta kullanılan gaza bağlı omuz ağrısı olabilir; bunlar genellikle kısa sürede geriler ve basit ağrı kesicilerle rahatlar. Erken dönemde yürümek önerilir. Masa başı işlere dönüş genellikle yaklaşık bir hafta içinde mümkün olur; ağır kaldırma ve zorlayıcı sporlar için birkaç hafta beklenmesi istenir. Bu süreler ortalama beklentilerdir ve kişiden kişiye değişir.

Taburculuk sonrasında ateş, giderek artan karın ağrısı, inatçı kusma, gözlerde sararma ya da kesi yerlerinden akıntı gibi bulgular ortaya çıkarsa vakit kaybetmeden ekibinizle iletişime geçmelisiniz.

Safra kesesi olmadan yaşam

Hastaların en çok sorduğu soru budur: safra kesesi alınınca sindirim bozulur mu? Safrayı üreten organ karaciğerdir; kese yalnızca bir depodur. Kese alındığında karaciğer safra üretmeye devam eder, safra bu kez depolanmadan doğrudan ve sürekli biçimde bağırsağa akar. Bu nedenle çoğu kişi bir süre sonra normal beslenme düzenine döner ve kalıcı bir kısıtlama gerekmez.

İlk haftalarda çok yağlı yemeklerden, kızartmalardan ve ağır porsiyonlardan uzak durmak, öğünleri küçük ve sık tutmak uyum sürecini kolaylaştırır. Bazı kişilerde özellikle yağlı öğünlerden sonra gaz, şişkinlik ya da gevşek dışkılama görülebilir; bu durum çoğunlukla zamanla azalır. Şikâyetler geçmezse hekiminiz beslenme düzenlemesi ya da uygun bir tedavi önerebilir.

Ameliyattan sonra ağrının tümüyle geçmediği hastalarda, şikâyetlerin gerçekten safra kesesinden mi yoksa reflü, gastrit veya bağırsak sorunları gibi başka nedenlerden mi kaynaklandığı yeniden değerlendirilir. İzmir Cerrahi Merkezi'nde bu değerlendirme ameliyat öncesinde ve sonrasında aynı özenle yapılır. Sağ üst karın ağrınız tekrarlıyorsa, ultrasonda taş saptandıysa ya da daha önce safra kesesi iltihabı geçirdiyseniz, genel cerrahi polikliniğimizde muayene olarak durumunuza uygun seçenekleri konuşabilirsiniz.